του Βασίλη Α. Υψηλάντη*
Η νησιωτική οικονομία αποτελεί διαχρονικά έναν από τους πιο ευαίσθητους αλλά και ταυτόχρονα πιο δυναμικούς πυλώνες της ελληνικής οικονομικής πραγματικότητας.
Η γεωγραφική ιδιαιτερότητα, η εξάρτηση από τις θαλάσσιες μεταφορές και ο έντονος εποχιακός χαρακτήρας της οικονομικής δραστηριότητας διαμορφώνουν ένα πλαίσιο προκλήσεων αλλά και ευκαιριών. Είναι γεγονός ότι τα νησιά συμβάλλουν σημαντικά στην αύξηση του ΑΕΠ, κυρίως μέσω του τουρισμού, της ενέργειας, της ναυτιλίας και της παραγωγής αγροτικών προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Ωστόσο, η άμεση αυτή συμβολή δεν αρκεί από μόνη της. Χρειάζονται σταθερά “υποστηλώματα”, θεσμικοί και λειτουργικοί πυλώνες, που να εξασφαλίζουν βιώσιμη ανάπτυξη και όχι πρόσκαιρη οικονομική άνθηση.
Καταρχάς, η νησιωτικότητα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με όρους ισότητας αλλά με όρους ισοδυναμίας. Το αυξημένο μεταφορικό κόστος, η περιορισμένη πρόσβαση σε πρώτες ύλες, η χρονική εξάρτηση από τα ακτοπλοϊκά δρομολόγια και η δυσκολία παροχής δημοσίων υπηρεσιών καθιστούν αναγκαία την ύπαρξη μόνιμων μηχανισμών στήριξης. Το μεταφορικό ισοδύναμο, ως υποκατάστατο της κατάργησης των μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ στα νησιά, δεν υπήρξε το ουσιαστικό βήμα προς την κατεύθυνση αυτή. Για το λόγο αυτό απαιτείται ποιοτική αναδιάρθρωση του μέτρου. Χωρίς ουσιαστική και συνεχή αντιστάθμιση του κόστους μεταφοράς για επιχειρήσεις και κατοίκους, η ανταγωνιστικότητα των νησιωτικών οικονομιών υπονομεύεται.
Δεύτερος, ουσιαστικός παράγοντας ξεκάθαρα είναι οι υποδομές. Τα λιμάνια, τα αεροδρόμια, τα οδικά δίκτυα, τα δίκτυα ύδρευσης και ενέργειας. Δεν αρκεί μόνο να διακινούνται περισσότεροι ταξιδιώτες, αλλά απαιτείται να διακινούνται με ασφάλεια, ταχύτητα και χαμηλότερο κόστος. Η ψηφιοποίηση των λιμενικών διαδικασιών, τα «έξυπνα λιμάνια», η ενίσχυση των υποδομών εφοδιαστικής και οι διασυνδέσεις με το ευρωπαϊκό σύστημα μεταφορών μπορούν να μετατρέψουν τα νησιά σε κόμβους εμπορίου και καινοτομίας, πέρα από τουριστικό προορισμό.
Τρίτος και ιδιαίτερα κρίσιμος υποστηρικτικός μηχανισμός είναι το ανθρώπινο κεφάλαιο. Η νησιωτική οικονομία, για να αναπτυχθεί με σταθερότητα, χρειάζεται εξειδικευμένο δυναμικό, πρόσβαση στην εκπαίδευση, αναβάθμιση των επαγγελματικών δεξιοτήτων και κίνητρα παραμονής νέων ανθρώπων στα νησιά. Η απομόνωση και η εποχική απασχόληση οδηγούν σε φυγή νέων και διαρροή ταλέντου, γεγονός που στερεί τις τοπικές κοινωνίες από το απαραίτητο στελεχιακό δυναμικό.
Αναγκαίος επίσης είναι ο εκσυγχρονισμός των παραγωγικών δραστηριοτήτων με αξιοποίηση της καινοτομίας. Νέα μοντέλα ανάπτυξης στον τομέα της ενέργειας, της κυκλικής οικονομίας, των πράσινων τεχνολογιών και των έξυπνων αγροδιατροφικών συστημάτων μπορούν να θωρακίσουν τα νησιά απέναντι σε κρίσεις, όπως η κλιματική αλλαγή ή οι διεθνείς διαταραχές στις μεταφορές και τον τουρισμό.
Τέλος, οι θεσμικές εγγυήσεις, σταθερό φορολογικό καθεστώς, μακροπρόθεσμος σχεδιασμός και διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες, αποτελούν προϋπόθεση βιωσιμότητας. Οι πρόσφατες κυβερνητικές αποφάσεις για εφαρμογή των μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ και κατάργησης του ΕΝΦΙΑ στα μικρά νησιά και η μη πληρωμή φορολογίας από τους νέους αποτελούν πολύ σημαντικά θετικά βήματα. Η νησιωτική οικονομία δεν μπορεί να παραμένει έρμαιο συγκυριών, παρεμβάσεων αποσπασματικού χαρακτήρα ή της μονοδιάστατης εξάρτησης από τον τουρισμό.
Η συμβολή των νησιών στο ΑΕΠ είναι άμεση και υπολογίσιμη. Όμως για να καταστεί διατηρήσιμη, απαιτούνται οι βασικοί πυλώνες στήριξης. Μεταφορική ισοδυναμία, σύγχρονες υποδομές, ανθρώπινο κεφάλαιο, καινοτόμος παραγωγική βάση και σταθερό θεσμικό πλαίσιο. Μόνον τότε η νησιωτική οικονομία θα μπορέσει όχι απλώς να βελτιώσει το εθνικό προϊόν, αλλά να συμβάλει ουσιαστικά στη βιώσιμη, ανθεκτική και ισόρροπη ανάπτυξη.
- Κοσμήτορας της Βουλής
Πρόεδρος Οικονομικών της Βουλής
Βουλευτής Δωδεκανήσου
