Τεράστια πλήθη βγήκαν στους δρόμους της Τεχεράνης και άλλων μεγάλων πόλεων του Ιράν τη νύχτα της Πέμπτης, στο πλαίσιο ενός νέου και ιδιαίτερα σφοδρού κύματος κινητοποιήσεων που θεωρείται το εντονότερο των τελευταίων ετών και δοκιμάζει τις αντοχές του κληρικού κατεστημένου.
Οι μαζικές συγκεντρώσεις στην πρωτεύουσα, καθώς και στη Μασάντ, τη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της χώρας, δεν διαλύθηκαν άμεσα από τις δυνάμεις ασφαλείας. Ωστόσο, λίγες ώρες αργότερα καταγράφηκε γενικευμένο μπλακ άουτ στο διαδίκτυο σε εθνικό επίπεδο, γεγονός που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Σε βίντεο που αναρτήθηκαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, διαδηλωτές ακούγονται να ζητούν την ανατροπή του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, καθώς και την επιστροφή του Ρεζά Παχλαβί, γιου του τελευταίου σάχη της χώρας. Σε άλλα στιγμιότυπα διακρίνονται κτίρια να τυλίγονται στις φλόγες.
Οι κινητοποιήσεις βρίσκονται πλέον στη 12η συνεχόμενη ημέρα τους και πυροδοτήθηκαν από τη λαϊκή οργή για την κατάρρευση του ιρανικού νομίσματος. Σύμφωνα με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι διαμαρτυρίες έχουν εξαπλωθεί σε περισσότερες από 100 πόλεις και κωμοπόλεις και στις 31 επαρχίες της χώρας.
Το πρακτορείο ειδήσεων για τα ανθρώπινα δικαιώματα HRANA ανέφερε ότι τουλάχιστον 34 διαδηλωτές, μεταξύ των οποίων πέντε παιδιά, καθώς και οκτώ μέλη των δυνάμεων ασφαλείας, έχουν σκοτωθεί, ενώ 2.270 άτομα έχουν συλληφθεί. Παράλληλα, το νορβηγικό παρατηρητήριο Iran Human Rights κάνει λόγο για τουλάχιστον 45 νεκρούς διαδηλωτές, συμπεριλαμβανομένων οκτώ παιδιών.
Το BBC Persian επιβεβαίωσε τον θάνατο και την ταυτότητα 22 ατόμων, ενώ οι ιρανικές αρχές ανακοίνωσαν τον θάνατο έξι μελών του προσωπικού ασφαλείας.
Νέο κάλεσμα Παχλαβί και ψηφιακή λογοκρισία
Το βράδυ της Πέμπτης, νέα βίντεο έδειχναν μεγάλα πλήθη να κινούνται σε κεντρικές λεωφόρους της Μασάντ και της ανατολικής Τεχεράνης, με συνθήματα όπως «Ζήτω ο σάχης» και «Αυτή είναι η τελική μάχη». Σε ορισμένες περιπτώσεις, διαδηλωτές φέρονται να απομάκρυναν κάμερες παρακολούθησης από δημόσιες υποδομές.
Οι διαμαρτυρίες ακολούθησαν δημόσιο κάλεσμα του Ρεζά Παχλαβί, ο οποίος ζει στις Ηνωμένες Πολιτείες, να συνεχιστούν οι κινητοποιήσεις. Σε ανάρτησή του στο Χ, υποστήριξε ότι «εκατομμύρια Ιρανοί απαίτησαν την ελευθερία τους», χαρακτηρίζοντας τους διαδηλωτές «θαρραλέους συμπατριώτες».
Την ίδια ώρα, η εταιρεία παρακολούθησης διαδικτύου NetBlocks ανακοίνωσε ότι κατέγραψε γενικό μπλακ άουτ στη χώρα, κάνοντας λόγο για κλιμακούμενα μέτρα «ψηφιακής λογοκρισίας» που περιορίζουν σοβαρά το δικαίωμα στην επικοινωνία.
Διεθνείς αντιδράσεις και οικονομικό υπόβαθρο
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ επανέλαβε την απειλή στρατιωτικής επέμβασης σε περίπτωση που οι ιρανικές αρχές συνεχίσουν τη θανατηφόρα καταστολή των διαδηλώσεων. Παράλληλα, Αμερικανοί αξιωματούχοι προειδοποίησαν ότι η ιρανική οικονομία βρίσκεται στα πρόθυρα κατάρρευσης.
Οι διαμαρτυρίες ξεκίνησαν στις 28 Δεκεμβρίου, μετά από νέα απότομη υποτίμηση του ριάλ στην ελεύθερη αγορά. Το νόμισμα έχει αγγίξει ιστορικά χαμηλά επίπεδα, ενώ ο πληθωρισμός κινείται κοντά στο 40%, υπό το βάρος διεθνών κυρώσεων, κακοδιαχείρισης και διαφθοράς.
Πολλοί αναλυτές επισημαίνουν ότι πρόκειται για τις εκτενέστερες κινητοποιήσεις μετά την εξέγερση του 2022, η οποία είχε πυροδοτηθεί από τον θάνατο της Μαχσά Αμινί υπό κράτηση, και για τις σοβαρότερες κοινωνικές αναταραχές που έχει γνωρίσει το Ιράν εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία.
