Για πρώτη φορά στην ιστορία της, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να αντιμετωπίσει συντεταγμένα τη σοβαρή στεγαστική κρίση που πλήττει τη γηραιά ήπειρο, παρουσιάζοντας σήμερα ένα ολοκληρωμένο σχέδιο με στόχο την ενίσχυση του κατασκευαστικού τομέα και τη θέσπιση ρυθμιστικού πλαισίου για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να παρουσιάσει το σχέδιό της για την αντιμετώπιση «της πιο αποσταθεροποιητικής κοινωνικής πρόκλησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση», όπως τη χαρακτήρισε ο Τόμας Κάτνιγκ, μέλος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (ΕΟΚΕ). Όπως επισημαίνει, η στεγαστική κρίση «επηρεάζει λίγο-πολύ και τα 27 κράτη-μέλη, από τη νότια Ευρώπη έως τις χώρες της Βαλτικής και από τα μεγάλα αστικά κέντρα έως τις αγροτικές περιοχές».
Τα στοιχεία αποτυπώνουν το μέγεθος του προβλήματος. Σχεδόν 1,3 εκατομμύριο άνθρωποι στην ΕΕ είναι άστεγοι, ενώ οι τιμές των κατοικιών αυξήθηκαν κατά περισσότερο από 60% από το 2010 έως το 2025 και τα ενοίκια κατά περίπου 29%, σύμφωνα με τη Eurostat. Σε ορισμένες χώρες, οι αυξήσεις είναι ακόμη πιο εντυπωσιακές: στην Εσθονία, οι τιμές πώλησης αυξήθηκαν κατά 250% και τα ενοίκια κατά 218% την ίδια περίοδο.
Σύμφωνα με τον Κάτνιγκ, τα αίτια της κρίσης εντοπίζονται στην οικονομική κρίση του 2008-2009 και στα μέτρα λιτότητας που ακολούθησαν, ενώ η κατάσταση επιδεινώθηκε από το 2015 και μετά, λόγω της χρηματιστικοποίησης της κατοικίας, της αύξησης των τιμών της γης και της κρίσης κόστους ζωής που ακολούθησε την πανδημία.
«Για πάρα πολλούς Ευρωπαίους σήμερα, η εύρεση κατοικίας αποτελεί πηγή άγχους», δήλωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Σε αυτό το πλαίσιο, οι υπηρεσίες της Κομισιόν κατήρτισαν ένα «σχέδιο για οικονομικά προσιτή στέγαση», το οποίο θα παρουσιαστεί επισήμως σήμερα το απόγευμα.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει η Μαρί Χάιλαντ, υπεύθυνη ερευνών κοινωνικής πολιτικής στο Eurofound, η έννοια της προσιτής στέγασης δεν μπορεί να εξεταστεί ανεξάρτητα από τα εισοδήματα, τα οποία δεν ακολούθησαν τον ρυθμό αύξησης των τιμών των ακινήτων. Το 2024, οι Ευρωπαίοι δαπανούσαν κατά μέσο όρο το 19% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για τη στέγαση, ποσοστό που για τα νοικοκυριά με εισόδημα κάτω από το 60% του εθνικού μέσου όρου εκτοξευόταν στο 37%. Περισσότερα από 16,5 εκατομμύρια νοικοκυριά –το 8,2% του συνόλου στην ΕΕ– διέθεταν πάνω από το 40% του εισοδήματός τους για στέγη.
Ιδιαίτερα έντονες είναι οι επιπτώσεις στους νέους, οι οποίοι συχνά έχουν χαμηλούς μισθούς, επισφαλείς συμβάσεις εργασίας και περιορισμένη πρόσβαση σε κοινωνικά επιδόματα, ενώ αναζητούν κατοικία κυρίως σε αστικές περιοχές με υψηλή πίεση στην αγορά. Σημαντικές δυσκολίες αντιμετωπίζουν και τα νοικοκυριά με παιδιά, ιδίως οι μονογονεϊκές οικογένειες. Ενδεικτικό της κατάστασης είναι ότι το 17% των Ευρωπαίων το 2024 ζούσαν σε υπερπλήρεις κατοικίες, φαινόμενο ιδιαίτερα διαδεδομένο στη Ρουμανία.
Η καθυστέρηση της ΕΕ να παρέμβει οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι η στέγαση δεν εμπίπτει παραδοσιακά στις άμεσες αρμοδιότητές της, σε αντίθεση με τομείς όπως η γεωργία, η μετανάστευση ή το εμπόριο. Ωστόσο, πιέσεις από την Αριστερά συνέβαλαν στην ανάδειξη του ζητήματος στην ευρωπαϊκή ατζέντα. «Δουλεύαμε πάνω σε αυτό εδώ και χρόνια, αλλά δυσκολευόμασταν να το φέρουμε στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής πολιτικής», ανέφερε η ευρωβουλευτής των Σοσιαλιστών Ιρένε Τινάγκλι, επικεφαλής της Επιτροπής Στέγασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Σύμφωνα με προσχέδιο που είδε το AFP, η Κομισιόν σχεδιάζει να προτείνει νομοθεσία για τη ρύθμιση των βραχυχρόνιων μισθώσεων, όπως το Airbnb, ιδίως σε μεγάλες τουριστικές πόλεις, όπου κατηγορούνται ότι συμβάλλουν στην εκτόξευση των ενοικίων. Το νομοσχέδιο ενδέχεται να περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, πλαφόν στον αριθμό των επιτρεπόμενων διανυκτερεύσεων. Η ανάγκη αυτή είναι ιδιαίτερα έντονη σε χώρες όπως η Ισπανία, η οποία το 2024 κατέγραψε αριθμό-ρεκόρ τουριστών.
Παράλληλα, οι Βρυξέλλες επιδιώκουν να δώσουν ώθηση στον κατασκευαστικό κλάδο. Όπως διευκρινίζουν κοινοτικές πηγές, στόχος δεν είναι η επιβολή ενιαίων ποσοτικών υποχρεώσεων στα κράτη-μέλη, αλλά η αντιμετώπιση της έλλειψης εργατικού δυναμικού μέσω εκτεταμένων προγραμμάτων μαθητείας και η αναθεώρηση ορισμένων περιβαλλοντικών προδιαγραφών, ώστε να επιταχυνθεί η έκδοση οικοδομικών αδειών.
Η Κομισιόν εκτιμά ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα χρειάζεται περισσότερες από δύο εκατομμύρια νέες κατοικίες ετησίως για να καλύψει τη ζήτηση. Στο πλαίσιο αυτό, επιδιώκει να διευκολύνει τις επενδύσεις των κρατών-μελών και να κινητοποιήσει τον ιδιωτικό τομέα, εκτιμώντας ότι έως και 375 δισ. ευρώ θα μπορούσαν να κατευθυνθούν στη στέγαση έως το 2029.
